Επιστημονική Ημερίδα στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς για τις σύγχρονες εξελίξεις στο Δίκαιο της Κεφαλαιαγοράς

Με τη συμμετοχή εκπροσώπων του ακαδημαϊκού, νομικού και χρηματοπιστωτικού κόσμου πραγματοποιήθηκε, την Πέμπτη 17 Σεπτεμβρίου 2026, στην Αίθουσα Συνεδρίων του Πανεπιστημίου Πειραιώς, η Επιστημονική Ημερίδα με θέμα «Επίκαιρα Θέματα Δικαίου Κεφαλαιαγοράς».

Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από το Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής του Πανεπιστημίου Πειραιώς και την Ελληνική Ένωση Χρηματοοικονομικού Δικαίου (AEDBF Greece), με χορηγό το Κέντρο Ερευνών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Την έναρξη της Επιστημονικής Ημερίδας κήρυξε ο Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών, Διοικητικών και Φοιτητικών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Αναπληρωτής Καθηγητής κ. Διονύσιος Πολέμης. Στη συνέχεια απηύθυναν χαιρετισμούς ο κ. Δημήτρης Βολιώτης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς, Πρόεδρος Τμήματος Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής και Διευθυντής των Προγραμμάτων Μεταπτυχιακών Σπουδών «Το Χρηματοοικονομικό και Θεσμικό Πλαίσιο των Αγορών Χρήματος και Κεφαλαίου» και «Χρηματοοικονομική Τεχνολογία», ο κ. Νίκος Κουρογένης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς, Διευθυντής του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Χρηματοοικονομική Διοίκηση Δημόσιων Οργανισμών και Μονάδων» και ο κ. Δημήτρης Τσιμπανούλης, Διδάκτωρ Νομικής του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης, επί οκταετία επισκέπτης καθηγητής Τραπεζικού Δικαίου και Δικαίου Κεφαλαιαγοράς στο απευθυνόμενο σε νομικούς Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Το Χρηματοοικονομικό και Θεσμικό Πλαίσιο των Αγορών Χρήματος και κεφαλαίου» και Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Χρηματοοικονομικού Δικαίου.

Την εκδήλωση συντόνισε ο κ. Δ. Τσιμπανούλης, που προήδρευσε και στις δύο θεματικές της εσπερίδας, παρουσίασε τους ομιλητές και έκανε την εισαγωγή για τα θέματά τους.

Η 1^η Ενότητα είχε ως θέμα «Χρηματιστήριο Αθηνών και Euronext: Θεσμική εξέλιξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών, αλλαγή νομικής μορφής και ελέγχου και επιπτώσεις στη λειτουργία και εποπτεία του»

Η κα Ελένη Δαμουλάκη, Δικηγόρος, M.Sc Banking & Finance Law μίλησε για τη θεσμική μετάλλαξη του Xρηματιστηρίου Αθηνών και την πορεία ιδιωτικοποίησης και λειτουργίας του ως ρυθμιζόμενης αγοράς υπό την επίδραση του ενωσιακού δικαίου. Ανέλυσε τη θεσμική εξέλιξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών υπό την επίδραση του ενωσιακού δικαίου και παρουσίασε τη μετάβασή του από δημόσιο φορέα με μονοπωλιακά προνόμια σε ιδιωτική επιχείρηση με διαρκή εποπτεία και θεσμικές ευθύνες. Αναφέρθηκε στην κατάργηση της υποχρεωτικής συγκέντρωσης των συναλλαγών στο χρηματιστήριο και ανέδειξε τη συμβολή των Οδηγιών ISD, MiFID I, MiFID II και του Κανονισμού MiFIR στη διαμόρφωση της σύγχρονης ευρωπαϊκής κεφαλαιαγοράς.

Η κα Πέννυ Φουρλή, Δικηγόρος, M.Sc Banking & Finance Law, επιστημονική συνεργάτις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μίλησε για τη θεσμική εξέλιξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών και τον αντίκτυπό της στις εισηγμένες εταιρίες και τους επενδυτές. Υπογράμμισε ότι η ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στη Euronext ενισχύει την ευρωπαϊκή διασύνδεση της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και δημιουργεί νέες δυνατότητες χρηματοδότησης και επενδύσεων. Σημείωσε ακόμη ότι τα οφέλη της ενοποίησης δεν κατανέμονται ομοιόμορφα, καθώς οι μικρότερες και λιγότερο ρευστές εταιρείες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες προκλήσεις προσαρμογής. Κρίσιμα ζητήματα αποτελούν οι λειτουργικοί κίνδυνοι της κοινής τεχνολογικής υποδομής, ενώ η επιτυχία του εγχειρήματος προϋποθέτει αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων, ενίσχυση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού και διοχέτευση κεφαλαίων σε παραγωγικές επενδύσεις.

Ο κ. Τάσος Καλέργης, Δικηγόρος, LL.M., M.Sc Banking & Finance Law, Head of Regulation στο Euronext Athens μίλησε για την ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στον Όμιλο Euronext και την επόμενη μέρα για τις υποδομές της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και τη θεσμική τους εποπτεία. Ο κ. Καλέργης τόνισε ότι η ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στη Euronext εντάσσει τις ελληνικές συναλλακτικές και μετασυναλλακτικές υποδομές σε ένα πανευρωπαϊκό σύστημα κεφαλαιαγορών και σημείωσε ότι οι κοινές τεχνολογικές υποδομές και η εναρμόνιση των κανόνων διευκολύνουν τη διασυνοριακή πρόσβαση, με διατήρηση της εθνικής νομικής αυτοτέλειας. Επεσήμανε επίσης ότι η αποτελεσματική εποπτεία απαιτεί ενισχυμένη συνεργασία των εθνικών αρχών μέσω του Euronext College of Regulators, με σεβασμό στις αρμοδιότητές τους. Η ενοποίηση των υποδομών αναδεικνύει τελικά το ερώτημα κατά πόσον η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών θα οδηγήσει και σε βαθύτερη ενοποίηση της εποπτείας τους.

Πέτρος Λεμονίδης, LL.M., M.Sc Banking & Finance Law, Νομικός Σύμβουλος ProCredit Bank μίλησε για το Master Regulation πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εστιάζοντας στις θεματικές για την ενίσχυση της ESMA και τα όρια διαφοροποιημένης εποπτείας του Euronext Athens εντός του Ομίλου Euronext. Ο κ. Λεμονίδης αναφέρθηκε στην πρόταση «Master Regulation», στο πλαίσιο της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που αποσκοπεί στη μείωση του κατακερματισμού και στην ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Η προτεινόμενη ενίσχυση της ESMA αποβλέπει σε περισσότερο ενιαία εποπτεία των σημαντικών υποδομών και των διασυνοριακών κινδύνων. Βασική κατεύθυνση αποτελεί η εναρμόνιση της εποπτείας όπου οι υποδομές και οι κίνδυνοι είναι κοινοί, με δικαιολογημένες προσαρμογές όπου συντρέχουν ουσιαστικές τοπικές ανάγκες. Κριτήριο κατανομής των εποπτικών αρμοδιοτήτων πρέπει να είναι η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση κάθε κινδύνου, με γνώμονα τις αρχές της εγγύτητας και της αναλογικότητας. Για το Χρηματιστήριο Euronext Athens, η ευρωπαϊκή εποπτική ολοκλήρωση συνδυάζεται με τη διατήρηση ουσιώδους ρόλου της εθνικής αρχής στα ζητήματα της ελληνικής αγοράς.

Ο κ. Δημοσθένης Αρσένης, LLM, MSc, Νομικός Σύμβουλος, Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας, με αφορμή την απόκτηση ελέγχου από το Euronext στο Χρηματιστήριο Αθηνών, ανέπτυξε τη θεματική του αν μπορούν οι Ευρωπαϊκοί Χρηματιστηριακοί Όμιλοι να συμβάλουν στην ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών. Ο κ. Αρσένης σημείωσε ότι οι διασυνοριακές εξαγορές χρηματιστηρίων, όπως η ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στη Euronext, μπορούν να ενισχύσουν τη λειτουργική ενοποίηση των υποδομών και τη διασυνοριακή πρόσβαση. Η συμβολή τους στην Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων έχει όμως όρια, καθώς η ουσιαστική ολοκλήρωση απαιτεί ευρύτερες νομοθετικές, εποπτικές, φορολογικές και συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις. Η αύξηση της ρευστότητας και η μετατροπή των εταιρικών συνεργειών σε όφελος για επενδυτές και επιχειρήσεις δεν αποτελούν αυτόματες συνέπειες της εξαγοράς. Η συγκέντρωση υποδομών μπορεί να επιφέρει αυξημένες χρεώσεις, περιορισμό επιλογών, λειτουργικές εξαρτήσεις και άνιση κατανομή των ωφελειών. Αναγκαίες εγγυήσεις αποτελούν η προστασία του ανταγωνισμού, η διαλειτουργικότητα των υποδομών και η αποτελεσματική εποπτεία των διασυνοριακών ομίλων. Η επιτυχία τέτοιων εγχειρημάτων κρίνεται τελικά από τη διαρκή συμβολή τους στη χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας και στην ουσιαστική ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών.

Ακολούθησε συζήτηση, στην οποία μίλησε, μεταξύ άλλων, ο κ. Θεόδωρος Πανταλάκης, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πειραιώς, που έχει διατελέσει Διευθύνων Σύμβουλος και Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος πολλών τραπεζών (Εθνικής, Πειραιώς, Αττικής και άλλων), ο οποίος, μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στο ν. 1806/1988 με τον οποίο θεσπίστηκαν οι ανώνυμες χρηματιστηριακές εταιρίες και άρχισε ο εκσυγχρονισμός του ελληνικού χρηματιστηρίου.

Η 2^η Ενότητα είχε ως θέμα τις Αλλαγές στη θεσμική αρχιτεκτονική των αξιογράφων: Από την ακινητοποίηση των τίτλων, στην αποϋλοποίηση, την ψηφιοποίηση και την καταχώριση σε κοινά μητρώα με ψηφιακά διακριτικά (tokenization)

Η κα Αιμιλία Γανταδάκη, Δικηγόρος, M.Sc Banking & Finance Law μίλησε για την μετάβαση από την αποϋλοποίηση στο tokenization και τον μετασχηματισμό των υποδομών της κεφαλαιαγοράς στην εποχή του DLT (τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού). Ανέπτυξε την εξέλιξη των αξιογράφων από τον έγχαρτο τίτλο στην ακινητοποίηση, την αποϋλοποίηση. Σημείωσε ότι μετάβαση στην τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (DLT) αφορά τη χρήση κατανεμημένων μητρώων και οδηγεί σε αναδιάταξη της αρχιτεκτονικής της κεφαλαιαγοράς, αφού το tokenization μεταβάλλει τον θεσμικό μηχανισμό θεμελίωσης και απόδειξης των δικαιωμάτων επί των αξιογράφων και διασφάλισης της εμπιστοσύνης. Κρίσιμο νομικό ζήτημα είναι αν η καταχώριση στο κατανεμημένο καθολικό αποτελεί την πρωτογενή νομικά αναγνωρισμένη εγγραφή ή αν αναπαριστά δικαίωμα καταχωρισμένο σε άλλο μητρώο. Από τη διάκριση αυτή εξαρτώνται η νομιμοποίηση του δικαιούχου, η ολοκλήρωση της μεταβίβασης και η οριστικότητα του διακανονισμού. Το ευρωπαϊκό πιλοτικό καθεστώς DLT επιτρέπει τη δοκιμή νέων υποδομών, με δυνατότητα συνδυασμού της διαπραγμάτευσης και του διακανονισμού. Κατέληξε ότι η αξιοποίηση του tokenization προϋποθέτει σαφή προσδιορισμό των έννομων αποτελεσμάτων των εγγραφών, αποτελεσματική εποπτεία και διασφάλιση της ασφάλειας των συναλλαγών.

Η κα Κωνσταντίνα Χιώτη, Δικηγόρος, L.L.M, M.Sc Banking & Finance Law, Νομική Σύμβουλος της εταιρίας ‘ToManna’ παρουσίασε την τεχνολογία DLT και τα κρίσιμα ζητήματα εφαρμογής της στο σύγχρονο δίκαιο της κεφαλαιαγοράς (DLT Pilot Regime). Η κα Χιώτη σημείωσε ότι το πιλοτικό καθεστώς DLT προσφέρει ένα ελεγχόμενο πλαίσιο δοκιμής νέων υποδομών διαπραγμάτευσης και διακανονισμού, με στόχο την καινοτομία και ζητούμενο την προστασία των επενδυτών. Οι ειδικές άδειες και οι υπό όρους εξαιρέσεις από το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο επιτρέπουν την προσαρμογή των κανόνων στις ιδιαιτερότητες της τεχνολογίας. Κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ο διακανονισμός του χρηματικού σκέλους, η θεματοφυλακή, η κατανομή ευθύνης και η διαλειτουργικότητα με τις υφιστάμενες υποδομές. Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις επιδιώκουν διεύρυνση των επιλέξιμων μέσων και συμμετεχόντων, μεγαλύτερη κανονιστική ευελιξία και σαφέστερη μακροπρόθεσμη προοπτική. Η επιτυχία της μετάβασης προϋποθέτει δομές που διασφαλίζουν ασφάλεια δικαίου, σαφείς ευθύνες για λειτουργικές αστοχίες και αποτελεσματικές εγγυήσεις προστασίας των επενδυτών και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Η κα Αθηνά Βυργιώτη, ασκούμενη Δικηγόρος στη Δικηγορική Εταιρία Τσιμπανούλης & Συνέταιροι, ανέπτυξε τον μετασχηματισμό των χρηματοπιστωτικών μέσων στην εποχή του DLT, αναλύοντας τη νομική φύση των Tokenized Securities και την έννομη θέση των επενδυτών. Η κα Βυργιώτη σημείωσε ότι οι κινητές αξίες σε μορφή token διατηρούν τη νομική τους μορφή, σύμφωνα με την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας. Ο χαρακτηρισμός τους ως χρηματοπιστωτικών μέσων εξαρτάται από τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά και τα δικαιώματά τους και τις υπάγει στο πλαίσιο της MiFID II, εκτός του πεδίου εφαρμογής του MiCA. Ο ν. 5113/2024 ρυθμίζει την καταχώριση, τη μεταβίβαση και την επιβάρυνση των χρηματοπιστωτικών μέσων DLT, διατηρώντας τη συνέχεια των αξιογραφικών δικαιωμάτων. Η νομιμοποίηση του επενδυτή έναντι του εκδότη στηρίζεται στην εγγραφή στο προβλεπόμενο μητρώο ή στην ταυτοποίησή του μέσω διαμεσολαβητών. Παραμένουν ανοικτά ζητήματα σχετικά με την εμπράγματη ή ενοχική φύση του δικαιώματος επί του μέσου, τη διαχείριση κρυπτογραφικών κλειδιών και πορτοφολιών και τη συλλογική τήρηση τίτλων. Η αποσαφήνιση του πλαισίου και η διερεύνηση περαιτέρω εναρμόνισης πρέπει να υπηρετούν την προστασία των επενδυτών, την ασφάλεια των συναλλαγών και την εμπιστοσύνη στην αγορά.

Η κα Σίσσυ Παπαγιαννίδη, Διευθύντρια της Διεύθυνσης Συστημάτων Πληρωμών & Διακανονισμού, της Τράπεζας της Ελλάδος και ο κ. Πολυχρόνης Μανουσόπουλος, στέλεχος στη Διεύθυνση Συστημάτων Πληρωμών και Διακανονισμού της Τράπεζας της Ελλάδος μίλησαν για τις εφαρμογές της DLT τεχνολογίας στον χρηματοπιστωτικό τομέα και την πιλοτική εφαρμογή στην Τράπεζα της Ελλάδος. Η παρουσίαση της Τράπεζας της Ελλάδος ανέδειξε τις δυνατότητες της τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού (DLT) για την έκδοση, τη διαπραγμάτευση και τον διακανονισμό τίτλων, μέσω του tokenization και των έξυπνων συμβάσεων. Τα οφέλη της αυτοματοποίησης, της διαφάνειας και της ακεραιότητας των καταχωρίσεων συνοδεύονται από προκλήσεις τεχνολογικής ωριμότητας, επεκτασιμότητας και διαλειτουργικότητας. Οι πρωτοβουλίες Pontes και Appia του Ευρωσυστήματος αναδεικνύουν τη σημασία του διακανονισμού σε χρήμα κεντρικής τράπεζας στις νέες ψηφιακές χρηματοπιστωτικές υποδομές. Στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος, σε συνεργασία με τη SWIAT, πραγματοποίησε επιτυχή πειράματα προσομοίωσης έκδοσης ομολόγων σε υποδομή DLT. Η δεύτερη φάση, το «Project Sovereign», περιέλαβε ελληνικά και ξένα πιστωτικά ιδρύματα και προσομοίωσε ολόκληρο τον κύκλο ζωής ομολόγου, καθώς και συναλλαγές δευτερογενούς αγοράς. Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών απαιτεί συνδυασμό τεχνολογικής καινοτομίας, επιχειρησιακής ετοιμότητας και κατάλληλου θεσμικού πλαισίου.

Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με εκτενή συζήτηση και ενεργό συμμετοχή του ακροατηρίου. Μεταξύ άλλων, παρενέβη ο Θεόδωρος Πανταλάκης, μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Πειραιώς, ο οποίος αναφέρθηκε στην ιστορική εξέλιξη και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κεφαλαιαγοράς.

Ιδιαίτερη σημασία για το Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής είχε το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των εισηγητών ήταν απόφοιτοι του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Το Χρηματοοικονομικό και Θεσμικό Πλαίσιο των Αγορών Χρήματος και Κεφαλαίου» (MSc in Banking and Finance Law), αναδεικνύοντας στην πράξη τη σύνδεση της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης με την επιστημονική εξειδίκευση και τη σύγχρονη επαγγελματική πρακτική.